Fitre (Fıtır Sadakası) Nedir, Ne Zaman ve Kimlere Verilir?

Ramazan ayına kavuşmanın, bu ayın manevi feyzinden yararlanmanın ve oruç tutabilme nimetinin bir şükrü olarak verilen Fıtır Sadakası, halk arasındaki yaygın adıyla "Fitre", İslam dininde vacip olan önemli bir mali ibadettir. Fitre, kelime anlamı olarak "yaratılış, fıtrat" demektir. Yani hayatta olmanın, var olmanın bir şükrü olarak ihtiyaç sahiplerine verilen bir sadakadır. Aynı zamanda oruçlu iken bilerek veya bilmeyerek yapılan ufak tefek hataların, kusurların ve eksikliklerin temizlenmesine, ibadetin daha kusursuz olarak Allah'a sunulmasına vesile olur.

Fitre Vermek Kimlere Vaciptir?

Fitre ibadeti, temel ihtiyaçlarının (ev, eşya, binek, temel gıda vb.) ve borçlarının dışında "Nisap Miktarı" (yaklaşık 80.18 gram altın veya buna eşdeğer mal/para) kadar serveti bulunan her Müslüman'a vaciptir. Fitrede, zekatta olduğu gibi malın üzerinden bir tam yıl geçmesi (havelanü'l-havl) şartı aranmaz. Ramazan ayında bu zenginlik ölçüsüne sahip olan herkes fitre vermekle yükümlüdür.

Fitre, aile reisi tarafından evdeki kişi sayısı kadar hesaplanıp verilir. Örneğin 4 kişilik bir ailenin reisi, eşi ve çocukları (bakmakla yükümlü olduğu kişiler) dahil olmak üzere 4 adet fitre vermek zorundadır. Ancak ergenlik çağına gelmiş ve kendi geliri/malı olan çocuklar kendi fitrelerini kendileri verebilirler. Henüz doğmamış, anne karnındaki bebek için fitre vermek zorunlu değildir; ancak doğmuş her çocuk için verilmesi gerekir.

Fitre Ne Zaman Verilir? Süresi Nedir?

Fıtır sadakası, Ramazan Bayramı'nın 1. günü tanyeri ağardığında (imsak vaktiyle birlikte) vacip hale gelir. Ancak asıl amaç, ihtiyaç sahiplerinin bayramlık ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri, çocuklarına kıyafet veya evlerine bayramlık gıda alabilmeleridir. Bu nedenle fitrenin bayramdan önce (Ramazan ayı içinde, örneğin Kadir Gecesi civarında) verilmesi çok daha faziletlidir.

Fitrenin bayram namazından önce ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması esastır. Bayram namazından sonraya bırakılması mekruh (hoş olmayan davranış) sayılır. Eğer unutulur veya bir sebeple verilemezse, fitre yükümlülüğü ortadan kalkmaz; üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin ilk fırsatta ödenmesi şarttır.

Fitre Miktarı Nasıl Belirlenir? Ne Kadardır?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, her yıl güncel ekonomik şartları ve ortalama bir kişinin bir günlük asgari gıda ihtiyacını göz önüne alarak o yıl için geçerli olan asgari fitre miktarını Türk Lirası cinsinden açıklar.

Bu belirlenen rakam "asgari sınırdır". Yani maddi durumu kısıtlı olan ancak nisap miktarını aşan bir kişinin verebileceği en alt limittir. Maddi durumu daha iyi olanların, kendi günlük mutfak masraflarını ve yediklerinin ortalamasını hesaba katarak bu miktarın çok daha üzerinde fitre vermeleri dinimizce daha çok tavsiye edilir. Çünkü Kur'an-ı Kerim'de Âl-i İmrân Suresi 92. Ayetinde "Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça gerçek iyiliğe (birr) eremezsiniz" buyurulmuştur. Verilen sadakaların en iyisi, kişinin kendi sevdiği ve değer verdiği şeylerden olandır.

Fitre Kimlere Verilir, Kimlere Verilmez?

Fitre, aynen zekatın verildiği kişilere verilir. Yani öncelikle fakirler, hiçbir geliri olmayan miskinler, borçlular ve yolda kalmışlar fitre alabilirler. Fitre verilirken öncelikle ihtiyaç sahibi olan yakın akrabalardan (kardeş, amca, teyze, hala, dayı) başlanması, ardından komşulara ve daha uzaklara gidilmesi daha sevaptır.

Şu kişilere kesinlikle Fitre VERİLMEZ:

• Anne, Baba, Dede, Nine (Usul): Kişi bu üst soy akrabalarına bakmakla yükümlü olduğu için onlara fitre veya zekat veremez.
• Çocuklar ve Torunlar (Füru): Kişi kendi alt soyuna da bakmakla yükümlüdür, onlara fitre verilemez.
• Eşler: Karı-koca birbirlerine fitre veremez.
• Zenginler: İhtiyaç sahibi olmayan, temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olanlara fitre verilmez.