Zekat Kimlere Verilir, Şartları Nelerdir? (Nisap Miktarı Rehberi)

İslam'ın beş şartından biri olan zekat, dini ölçülere göre zengin sayılan (nisap miktarı mala sahip olan) Müslümanların, yılda bir kez mallarının belli bir miktarını (genellikle kırkta birini, %2.5) ihtiyaç sahiplerine dağıtmasıdır. Zekat, zenginin fakire yaptığı bir iyilikten veya lütuftan ziyade, Allah'ın emri gereği fakirin zenginin malında bulunan kesin bir hakkıdır. Zekat ibadeti ile toplumdaki gelir adaletsizliği azalır, kardeşlik bağları güçlenir ve mal manevi kirliliklerden arınır.

Kimler Zekat Vermekle Yükümlüdür? (Nisap Miktarı)

Bir kimsenin zekat verebilmesi için öncelikle Müslüman, akıl sağlığı yerinde, hür ve ergenlik çağına ulaşmış olması gerekir. Mali açıdan ise kişinin temel ihtiyaçları (oturulan ev, kullanılan araba, ev eşyaları, bir yıllık gıda) ve mevcut borçları düşüldükten sonra elinde Nisap Miktarı (yaklaşık 80.18 gram altın veya buna eşdeğer nakit para, döviz, ticaret malı) değerinde bir servet kalması gerekir. İkinci ve en önemli şart ise, bu nisap miktarına ulaşan servetin üzerinden tam bir kameri yıl (yaklaşık 354 gün) geçmiş olmasıdır. Bir yıl boyunca o mal kişinin elinde kalmışsa zekatı farz olur.

Zekat Kimlere Verilir? (Tevbe Suresi 60. Ayet)

Zekatın rastgele herkese verilmesi caiz değildir. Kur'an-ı Kerim'de zekat verilecek 8 sınıf insan Tevbe Suresi 60. ayette net olarak belirlenmiştir:

1. Fakirler: Nisap miktarından daha az malı olan, geçinmekte zorlananlar.
2. Miskinler: Hiçbir malı veya geliri olmayan çok yoksul kimseler.
3. Zekat Memurları: İslam devletinde zekat toplamakla görevlendirilen memurlar.
4. Müellefe-i Kulub: Kalpleri İslam'a ısındırılmak istenen gayrimüslimler veya yeni Müslüman olmuş zayıf kimseler.
5. Köleler: Özgürlüğünü satın almak isteyen köle ve esirler.
6. Borçlular: Borcunu ödediğinde elinde nisap miktarı malı kalmayan ve borcunu ödemekte sıkıntı çekenler.
7. Allah Yolunda Olanlar (Fîsebîlillâh): İslam'ı yaymak, savunmak için cihat edenler ve ilim yolunda kendini eğitime adamış talebeler.
8. Yolda Kalmışlar: Memleketinde zengin bile olsa, yolculuk esnasında parası bitip memleketine dönecek imkanı kalmayan kişiler.

Zekat Kimlere Verilmez?

Zekat verirken kişinin dikkat etmesi gereken en önemli husus, zekatın "bakmakla yükümlü olunan" akrabalara verilemeyeceğidir. Buna göre bir Müslüman;

• Kendi annesine, babasına, dedesine ve ninesine (Usulüne)
• Kendi çocuklarına, torunlarına (Füruğuna)
• Kendi eşine zekat veremez. Zira kişinin zaten onlara bakma ve ihtiyaçlarını karşılama zorunluluğu vardır.
• Ayrıca temel ihtiyaçları haricinde nisap miktarı malı olan zenginlere ve Müslüman olmayanlara (gayrimüslimlere) zekat farzından pay verilmez. (Ancak sadaka verilebilir).

Kişi zekatını verirken uzaktakiler yerine; fakir olan kardeşine, amcasına, teyzesine, halasına veya dayısına vermelidir. Fakir akrabaya zekat vermek, hem zekat hem de akrabayı gözetme (sıla-i rahim) sevabı kazandırdığı için iki kat daha faziletlidir.